Eternal Agora

Genesis Ch. 1 Ryypawmna

(British Baibul scholar David Atkinson Cathut dawngkah)

Photo by Archie Binamira on Pexels.com

Ryypawmna on stalna ben kah thlou-ailung (kabia) la aka awm “Syncyk 1” tah Synkung Pathen kah a ryyp awmna aka thangpawm laa pakhat ni. Tede laa lungla pahoi hawna pon sih ti ngaihna nawh. Gen 1 dawngah muithla hingna ham cuihna mon awm – laa la khaw sa thai la awm. Gen 1 tah ongcathli kah khuiben hingna lawng vaan kah muithla tingtong awlding zak on Synkung Pathen tah ryypawm Pathen la awm. Hingna boih on saw Pathen ngawlcoon hai ah lam thai lek nawh awmngaihna, dungvongna on betot ruila amah Pathen koh bawk popa thaina ham mami aka khy kung Pathen kah awlding la awm. Cathutkung lawng a hingna boih on Pathen ryypawmna te a thawngpawm. Synla aka awm soprep boih on thlanghing boih lawng dungzaan to Pathen koh popa thaina ham tihe tah lai on vaan syn thlan veng kalawng akamthlah opsoh Pathen amah kah kawngaih-cangpuina nih. David Sengpahrang lawng Saam laa on hetila Pathen a koh:

Aw ka hingna BAWIPA koh lah, Aw BAWIPA ka Pathen, nangtah na len tangkiik; bawilen ryypawmna on na thoihcam u. Angna te himbaai angla a baai tih; vaan thli te himbaai im angla a phyr, a awmna ahaan im dangthli te tuithli sawah a kah. Mui te marang leeng la a sai tih zilh kah a phethli dawngah te ngaawl. zilh te a celtuihthli la a sai tih, hai raawng on hai te a tuih zoih la a sai.1

Gen 1 – 11 tah Mesopotamia B(Babylon ram) ah thut la awm. Gen 2:10 – 14 lawng Euphrates on Tigris tuiva kengkah aka awm khawra thli kawng a thut. Amah tetah, Babylon (Iraq) ram la awm. Gen 11:1-9 lawng Shinar kawng athui. Amah te khaw Babylon ram tong tong ni. Tedawngah, Genesis 1 – 11 dawngkah synna kawng thli he zaan Mesopotamia Cilawl (Mythology) angla khaw vel awm. Thuinamaiah, The Epic of Atrabasis cathut thli tah 1600 BCE kum ah thut la awm. He kah cathut dawngah synna kawng thli awm. Diklai tawngcyy kawng, tuileuh a lawna kawng thli awm. Tecongah aka awm Babylonian cathut atlo pakhat “Enuma Elish” dawngah khaw soprep synna kawng thli awm. Diklai he a mui awm nawhna kawngthli, lai on vaan synna kawngthli Enuma Elish dawngah awm van. A bawikok pathen Marduk thangpawmna la Babylon thlangthli lawng a thut u nih. Babylon thlangthli kah bawikok pathen Marduk tah rilii tuidangkah aka awm ramsatlung Tiamat taakung la awm, ati. Acykca ah pathen thli teng kalawng angna va law tih, tekah angna lawng lai on vaan, thlanghing on soprep boih a awm sak tila Enuma Elish dawngah a thut. Soprep boih syn la awm congah Babylon pathen tah dyym, tila khaw a thut bal. Baibul kah cangpuina thli on dalh louu de – lou u tak nawh. Thlou-ailung (poem) Gen 1 he zaan Babylonian cathut thli on lou u nawh. Tethli on khat nawh. “Gen 1 thutkung lawng … ‘aka song nawh pathen thli pengnelh tih syncyk kawng thut la awm nawh tih synkung tak Pathen pengnelh thangpawm on a thut” tila Gordon Wenham 2 lawng ati.

Pathen khat byng awm tite Enuma Elish lawng pawm nawh. Tede, Gen 1 cathut kung lawng tah synkung Pathen khat byng awm tila rap a thut. Babylon pathen thli kah baibul dawngah pathen (thli) on vaan tah a cykca veng kalawngah a awm u haih pon tila a thui. Tede aka song Pathen tak kah Baibul dawngah tah, Pathen a awm lamha tih tecongah Pathen lawng soprep boih a syn dawngah Pathen tah soprep ah soprep la awm. Khawmik, thlaa, aisii on ramsatlung thli te zaan Mesopotamia Cil thli dawngah tah pathen (thli) la ana bawk u. Tethli tah syn la aka awm thaihu mai nih, synkung nawh; Pathen nawh tila Baibul lawng a olh. Awlkhyh Rym he Hebrai awl la thut de khawmik (sun) on thla (moon) thli ham Hebrai awllung hawna nawh tih “angna abou bet” on “angna aziit” tila lat athut. Babylon cathut thli dawngah pathen thli teng kalawng “angna” thong hang tila ati (khawmik ke aw pathen la athui, thuinamaiah?). Baibul lawngtah, Pathen lawng angna aka pekung khawmik te athaarana on a syn tila a thui. Mesopotamia cathut thli dawngah pathen on synna kawng awm van de Pathen coongna on awltak cangpuina ben ah Baibul on khat la awm thai nawh – lou u nawh, Baibul on kalh. Gen 1 lawng soprep boih synkung Pathen thangp awm on athut. Hingna soprep pekung thaara Pathen nih; hingna on aka betot Pathen nih, soprep synkunng YHWH Pathen nih, tila a thut.

Zaan Mesopotamia Cilawl kah cangpuina tah: thlanghing tah pathenthli ko la awm; pathen thli ham buh meh thak pekung la awm – tina ben ngaila cet. Gen 1 dawngah Pathen lawng amah on Mui lou la thlaanghing te a syn; thlanghing tawngpa on huta a syn, tila athut. Tecongah Pathen amah lawng pahoi a khomdoon – tila thut bal. Pathen ham buh meh aka thak pekung nawh tih Pathen tengkah buh-meh aka dang tu la awm – tila lat athut.

Aka song nawh pathen thli on aka song nawh synna kawng cangpuina a phyn phyn awm. Baibul kah cangpuina aka dou thli kah ongna tah lungnu saw imsak la awm dawngah metitluk la cak ai – dungzaan tola cak! Babylon ram lawng aram ah Pathen thlangthli saal la akhyh vengah Pathen thlangthli lawng Babylon ram kah pathen thli te dalh a bawk u. Ahimi taakung kah pathen thli (the gods of their conqueror) la awm dawngah bawk parap pe ham zoica. Daniel on apaza thli (Shadrach, Meshach and Abednego) ang thlang lawngtah tethli hai ah bakyp pe u nawh.

Gen 1 kah sausidengna: dungzaaan ryyp awm Pathen koh u lah; aka Ciim Aana Awl on soprep boih a syn tih a uk; soprep boih synkung la awm – dungzaan on dungzaan to thangtheenna awm seh!

Aw BAWIPA na bibi he zahawh thlang mah aw! Cuihna on he angthli boih he na sai; diklai he na sai thihu on betot.3 BAWIPA kah Bawilenna tah dungzaan to awm po hawn seh; a biibna dawngah BAWIPA tah awmngaih hawn seh. 4

————

1 Saam 104: 1- 4
2 Gordon Wenham tah British Baibul Cathom pakhat la awm tih Trinity College, Bristol, England Baibul sengim aka boih Baibul Awlkhy Rym scholar pakhat la awm.
3 Saam 104:24
4 Saam 104:31


Make a one-time donation

Choose an amount

$5.00
$15.00
$100.00

Or enter a custom amount

$

Mah awlka on theology Pathen awltak cuihna cathut ca-uk ca-bel zawl ca tangkiik hun. Ka cathut thli he free de website he free nawh. Nan bawmna u saw ah Bawipa lawng zoutheenna pe tare hawn seh! Your contribution is appreciated.

Donate

Discover more

Subscribe to get the latest posts sent to your email.

Posted in